16 Tetor – Dita Botërore e Ushqimit

Për shumë familje, koha e ushqimit është një pjesë e zakonshme e ditës. Por për disa prindër, çdo vakt mund të shoqërohet me shqetësim, refuzim, të qara dhe përpjekje të vazhdueshme për ta bindur fëmijën të hajë.

Disa fëmijë pranojnë vetëm disa ushqime, të tjerë refuzojnë ushqimet me ngjyra apo tekstura të caktuara, ndërsa disa nuk dëshirojnë as t’i provojnë ushqimet e reja.

Pse ndodh kjo dhe kur duhet të shqetësohemi?

Pse fëmija refuzon ushqimin?

Përzgjedhja e ushqimeve është relativisht e zakonshme gjatë fëmijërisë së hershme, veçanërisht ndërmjet moshës 2 dhe 4 vjeç. Gjatë kësaj periudhe, fëmijët mund të tregojnë hezitim ndaj shijeve dhe ushqimeve të panjohura.

Megjithatë, jo çdo refuzim lidhet me preferencat personale. Disa nga arsyet e mundshme janë:

• Ndjeshmëria shqisore: Fëmija mund të mos e tolerojë strukturën, aromën, temperaturën ose pamjen e një ushqimi.
• Frika nga ushqimet e reja: Ushqimet e panjohura mund të shkaktojnë pasiguri ose shqetësim.
• Vështirësitë me përtypjen dhe gëlltitjen: Disa fëmijë mund të kenë vështirësi në përpunimin e ushqimeve të caktuara.
• Përvojat e pakëndshme: Të vjellat, dhimbjet ose presioni gjatë ushqyerjes mund të ndikojnë në mënyrën se si fëmija e përjeton ushqimin.
• Faktorët shëndetësorë: Refluksi, kapsllëku, alergjitë ose gjendje të tjera mund të shkaktojnë parehati gjatë ngrënies.

Prandaj, është e rëndësishme të kuptojmë arsyen e refuzimit përpara se të përpiqemi ta ndryshojmë sjelljen.

Pse disa fëmijë hanë vetëm disa ushqime?

Ndonjëherë prindërit vërejnë se fëmija i tyre pranon vetëm një numër të vogël ushqimesh, kërkon gjithmonë të njëjtin ushqim ose refuzon çdo ndryshim në mënyrën e përgatitjes.

Për shembull, një fëmijë mund të pranojë patate të skuqura, por të refuzojë patatet e ziera. Edhe pse bëhet fjalë për të njëjtin ushqim, ndryshimi në strukturë, shije dhe pamje mund të jetë shumë i rëndësishëm për të.

Kjo sjellje mund të lidhet me ndjeshmërinë shqisore, nevojën për rutinë, përvojat e mëparshme ose faktorë të tjerë.

Refuzimi i ushqimit nuk duhet të interpretohet automatikisht si kokëfortësi apo mungesë bashkëpunimi.

Vështirësitë në ushqyerje te fëmijët me autizëm

Vështirësitë e ushqyerjes mund të jenë më të theksuara te disa fëmijë me autizëm.

Një rishikim sistematik i publikuar në vitin 2024, që përfshiu 20 studime, identifikoi përzgjedhjen e ushqimeve si një vështirësi të shpeshtë te fëmijët dhe adoleshentët me autizëm. Ndjeshmëria ndaj teksturës dhe shijes ishte ndër karakteristikat e raportuara.

Disa fëmijë mund të pranojnë vetëm ushqime krokante, ndërsa të tjerë preferojnë ushqime të buta. Disa mund të shqetësohen kur ushqimet preken me njëra-tjetrën në pjatë ose kur ndryshon paketimi i një produkti të njohur.

Megjithatë, jo të gjithë fëmijët me autizëm kanë vështirësi në ushqyerje dhe këto vështirësi nuk janë të pranishme vetëm tek autizmi.

Kur refuzimi i ushqimit kërkon vëmendje profesionale?

Jo çdo fëmijë që refuzon perimet ose ushqimet e reja ka një çrregullim të ushqyerjes.

Megjithatë, prindërit duhet të kërkojnë vlerësim profesional kur:

• Fëmija pranon shumë pak lloje ushqimesh dhe lista vazhdon të zvogëlohet.
• Refuzimi ndikon në rritjen, peshën ose gjendjen ushqyese.
• Vaktet shoqërohen vazhdimisht me shqetësim të madh emocional.
• Fëmija ka vështirësi në përtypje, kollitet ose duket sikur po mbytet gjatë ushqyerjes.
• Ushqyerja ndikon dukshëm në jetën e përditshme të fëmijës dhe familjes.

Sipas përkufizimit ndërdisiplinor të çrregullimit pediatrik të ushqyerjes, vështirësitë e ushqyerjes mund të përfshijnë faktorë mjekësorë, ushqyes, aftësi të ushqyerjes dhe faktorë psikosocialë.

Prandaj, në rastet kur vështirësitë janë të vazhdueshme, mund të nevojitet bashkëpunim ndërmjet pediatrit, psikologut, dietologut dhe profesionistëve të tjerë, varësisht nga nevojat e fëmijës. Vështirësitë me gëlltitjen ose mbytja gjatë ngrënies kërkojnë vlerësim të menjëhershëm mjekësor.

Si ta ndihmoni fëmijën që refuzon ushqimin?

1. Mos e detyroni të hajë.

Presioni, kërcënimet apo detyrimi mund ta bëjnë ushqyerjen edhe më stresuese. Synimi është që fëmija të krijojë gradualisht një përvojë më të sigurt dhe pozitive me ushqimin.

2. Prezantoni ushqimet e reja gradualisht.

Për disa fëmijë, hapi i parë mund të jetë vetëm tolerimi i ushqimit në tavolinë. Më vonë mund të vijë prekja, nuhatja dhe, kur fëmija është i gatshëm, provimi i tij.

Jo çdo përpjekje duhet të përfundojë me ngrënie.

3. Ofroni edhe ushqime që fëmija i pranon.

Kur prezantoni diçka të re, mbani në dispozicion edhe ushqime të njohura dhe të sigurta për fëmijën. Mos e përdorni urinë si mënyrë për ta detyruar të provojë ushqime të tjera.

4. Përfshijeni fëmijën në përgatitjen e ushqimit.

Larja e frutave, përzierja e përbërësve ose zgjedhja e perimeve në dyqan mund ta ndihmojnë fëmijën të njihet me ushqimet pa presion për t’i ngrënë.

5. Respektoni ritmin individual.

Disa fëmijë kanë nevojë për më shumë kohë dhe përvoja të përsëritura për t’u familjarizuar me ushqimet e reja. Përparimi nuk është gjithmonë i shpejtë dhe nuk matet vetëm me sasinë e ngrënë.

6. Kërkoni ndihmë kur vështirësitë vazhdojnë.

Kur refuzimi është i theksuar, është e rëndësishme të identifikohen faktorët që ndikojnë në ushqyerje dhe të përcaktohen strategji të përshtatshme për fëmijën.

Ushqyerja nuk është vetëm çështje urie

Ushqyerja përfshin përvoja shqisore, aftësi motorike, emocione, marrëdhënie dhe të mësuar.

Për disa fëmijë, të qëndrojnë të qetë pranë një ushqimi të panjohur mund të jetë një arritje. Për të tjerë, prekja ose provimi i një ushqimi të ri mund të përfaqësojë një hap të rëndësishëm.

Me rastin e Ditës Botërore të Ushqimit, le të kujtojmë se ushqyerja e shëndetshme nuk lidhet vetëm me atë që fëmija ha, por edhe me mënyrën se si e përjeton ushqimin.

Qëllimi është të mbështesim një marrëdhënie më të sigurt, më të qetë dhe më pozitive me ushqyerjen.

Si mund t’ju ndihmojë Trekand Psikologji?

Në Trekand Psikologji ofrojmë këshillim dhe mbështetje për prindërit në kuptimin e sjelljeve dhe vështirësive zhvillimore të fëmijëve, përfshirë sfidat që shfaqen gjatë ushqyerjes.

Përmes bashkëpunimit me familjen dhe, kur është e nevojshme, me profesionistë të tjerë, synojmë të kuptojmë nevojat individuale të fëmijës dhe të ndihmojmë prindërit të përdorin qasje të përshtatshme në jetën e përditshme.

Trekand – Fëmija, Prindi, Profesionisti.