Një fëmijë mëson t’i dallojë ngjyrat gjatë terapisë, por kur prindi i kërkon të emërtojë ngjyrën e një molle në shtëpi, ai nuk përgjigjet. Një fëmijë tjetër mëson të kërkojë ndihmë nga terapisti, por nuk e përdor këtë aftësi në shkollë.

Situata të tilla mund të ndodhin gjatë procesit të të mësuarit dhe na tregojnë se zotërimi i një aftësie nuk nënkupton gjithmonë përdorimin e saj në situata të tjera.

Pikërisht këtu shihet rëndësia e përgjithësimit të aftësive.

Çfarë është përgjithësimi i aftësive?

Përgjithësimi është aftësia për ta përdorur atë që kemi mësuar edhe në situata të tjera, me persona të ndryshëm ose në mjedise të reja.

Për shembull, nëse një fëmijë mëson ta njohë mollën përmes një fotografie, synimi është që ai ta njohë edhe kur e sheh në një libër tjetër, në kuzhinë apo në dyqan.

E njëjta gjë vlen edhe për aftësitë e komunikimit, lojës, ndërveprimit social dhe pavarësisë.

Kërkimet mbi ndërhyrjet e hershme te fëmijët autikë tregojnë se aftësitë e mësuara gjatë terapisë mund të përdoren edhe në situata të tjera, por kjo nuk ndodh gjithmonë në të njëjtën mënyrë për çdo fëmijë apo aftësi.

Pse një fëmijë mund ta përdorë një aftësi në terapi, por jo në shtëpi?

Gjatë terapisë, fëmija mund të mësohet me një mënyrë të caktuar të dhënies së udhëzimeve, me materiale të njëjta ose me praninë e një personi të caktuar.

Kur ndryshojnë këto kushte, ai mund të mos e përdorë menjëherë aftësinë që ka mësuar.

Për shembull, një fëmijë mund të numërojë pesë figura në tavolinën e terapisë, por të mos arrijë të numërojë pesë lodra gjatë lojës.

Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija e ka harruar aftësinë. Mund të jetë e nevojshme që ajo të praktikohet edhe në kushte të tjera.

Studimet mbi përgjithësimin e aftësive të komunikimit social tregojnë se përparimi i arritur gjatë ndërhyrjeve nuk bartet gjithmonë automatikisht në mjedise dhe situata të tjera.

Prandaj, është e rëndësishme që përgjithësimi të merret parasysh që gjatë planifikimit të ndërhyrjes, jo vetëm pasi fëmija ta ketë mësuar një aftësi.

Si mund ta nxisim përgjithësimin e aftësive?

1. Përdorimi i materialeve të ndryshme

Nëse fëmija po mëson t’i njohë kafshët, mund të përdorim fotografi, lodra, libra dhe shembuj nga jeta e përditshme, në vend që të mbështetemi vazhdimisht në të njëjtat figura.

2. Praktikimi në situata të përditshme

Aftësitë mund të ushtrohen edhe gjatë lojës, ushqimit, veshjes apo aktiviteteve familjare.

Për shembull, numërimi mund të praktikohet gjatë vendosjes së lugëve në tavolinë, ndërsa kërkimi i ndihmës gjatë një aktiviteti që fëmija dëshiron ta realizojë.

3. Përfshirja e personave të ndryshëm

Nëse një fëmijë mëson të kërkojë një objekt nga terapisti, mund të krijohen mundësi që ta përdorë këtë aftësi edhe me prindërit, mësimdhënësit ose persona të tjerë të njohur.

4. Zvogëlimi gradual i ndihmës

Gjatë mësimit, fëmija mund të ketë nevojë për udhëzime, modele ose forma të tjera mbështetjeje.

Me përvetësimin e aftësisë, ndihma duhet të përshtatet dhe, kur është e mundur, të zvogëlohet gradualisht. Kjo i jep fëmijës mundësi të përgjigjet në mënyrë më të pavarur.

5. Përdorimi i aftësive për qëllime praktike

Nëse fëmija mëson të kërkojë ujë, është e rëndësishme që të ketë mundësi ta përdorë këtë aftësi kur ka etje, jo vetëm kur i kërkohet ta thotë fjalën gjatë një ushtrimi.

Këto rekomandime mbështeten në parimet e përgjithësimit të aftësive, të cilat theksojnë rëndësinë e përdorimit të shembujve, materialeve dhe kushteve të ndryshme gjatë procesit të të mësuarit.

Roli i prindërve dhe profesionistëve

Përgjithësimi i aftësive nuk është përgjegjësi vetëm e terapistit.

Prindërit, mësimdhënësit dhe profesionistët e tjerë mund të krijojnë mundësi që fëmija t’i përdorë aftësitë në mjedise të ndryshme.

Edhe kërkimet mbi ndërhyrjet që përfshijnë prindërit dhe kujdestarët tregojnë se pjesëmarrja e tyre mund të ndihmojë në përdorimin dhe ruajtjen e aftësive të komunikimit social, megjithëse rezultatet ndryshojnë sipas ndërhyrjes dhe nevojave të fëmijës.

Prandaj, bashkëpunimi mes familjes dhe profesionistëve është i rëndësishëm për të krijuar mundësi të përshtatshme për përdorimin e aftësive.

Kjo nuk do të thotë që çdo moment i ditës duhet të shndërrohet në ushtrim terapeutik. Përkundrazi, synimi është që fëmija të mësojë dhe t’i përdorë aftësitë në mënyrë sa më të natyrshme, gjatë aktiviteteve që kanë kuptim për të.

Si e kuptojmë se një aftësi është përgjithësuar?

Për ta vlerësuar këtë, mund të vëzhgojmë nëse fëmija e përdor aftësinë:

• Me persona të ndryshëm.
• Në mjedise të tjera.
• Me materiale që nuk janë përdorur gjatë mësimit fillestar.
• Në situata të përditshme ku aftësia ka një qëllim praktik.
• Pa pasur nevojë gjithmonë për të njëjtën ndihmë ose udhëzim.

Është e rëndësishme të dallojmë përgjithësimin nga ruajtja e aftësisë në kohë. Përgjithësimi lidhet me përdorimin e aftësisë në kushte të tjera, ndërsa ruajtja tregon nëse fëmija vazhdon ta përdorë atë edhe pas një periudhe kohore.

Të mësuarit e një aftësie është një arritje e rëndësishme, por po aq i rëndësishëm është edhe përdorimi i saj në jetën e përditshme.

Për këtë arsye, gjatë planifikimit të ndërhyrjeve duhet të mendojmë jo vetëm çfarë do të mësojë fëmija, por edhe si do ta përdorë atë që ka mësuar.

Qëllimi nuk është vetëm që fëmija të mësojë një aftësi, por që ajo aftësi t’i shërbejë për të komunikuar, për të marrë pjesë në aktivitete dhe për të qenë sa më i pavarur.

Keni nevojë për këshillim profesional?

Nëse fëmija juaj ka vështirësi t’i përdorë aftësitë e mësuara në jetën e përditshme, Trekand Psikologji ofron këshillim dhe mbështetje profesionale për prindërit dhe familjet.

Për më shumë informacione, na kontaktoni